واکاوی انسجام‌گرایی و مبنا‌گرایی در نظریات حقوقی: تحلیل موردی «نظریه جرم‌انگاری»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده معارف اسلامی و حقوق، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران، ایران.

چکیده

مساله مهمی که در تحلیل مبانی نظری حقوقی مورد غفلت قرار گرفته، تحلیل معرفت‌شناختی و توصیف ساختار نظری این علم است. به اعتقاد برخی حقوقدانان، دانش حقوق دانشی است مستقل که مفاهیم و مبانی خویش را خود تعریف می‌کند؛ در مقابل برخی دیگر معتقدند که حقوق و شاخه‌های آن علیرغم استقلال روشی، در تعریف و تبیین مفاهیم و مبانی بنیادین خود، به ناچار ملتزم به تبعیت از تعاریف ارائه شده از سوی سایر علوم است. با تعریفی که نظریه‌های توجیه از ساختار دانش ارائه کرده اند، گروه نخست در دایره «انسجام‌گرایان» قابل توصیف اند و گروه دوم را می‌توان بر اساس معیارهای «مبناگرایان» مورد تحلیل قرار داد. در این مقاله کوشش شده تا ابتدا جلوه‌هایی از رویکردهای انسجام‌گرایی و مبناگرایی در تئوری‌های حقوقی واکاوی و ارزیابی شود و سپس تاثیر اتخاذ هر یک از این دو رویکرد در تحلیل نظریه جرم‌انگاری مورد مداقه قرار گیرد. از آنجا که نظریه‌های جرم‌انگاری متکفل حمایت از ارزش‌های اساسی جامعه و تنظیم رابطه قهرآمیز دولت و انسان، «تحدید» یا «حمایت» از «آزادی»های افراد از طریق استفاده از «قدرت» و قوه قاهره است، تحلیل ساختار معرفت‌شناختی آن دارای آثار و ابعاد شایان توجهی است. نتیجه آنکه اگر با رویکرد انسجام‌گرایانه ساختار جرم‌انگاری تحلیل شود، ایراداتی نظیر «فقدان درون داد»، «تسلسل نامتناهی» و چالش‌های توجیه گزاره‌های برون حقوقی بروز خواهد کرد. در مقابل، تحلیلِ مبناگرایانه جرم‌انگاری موجب می‌شود تا علاوه بر «توجیه پایه‌های غیرحقوقی جرم‌انگاری» و «تبارشناسی هر نظریه جرم‌انگاری»، بتوان  نظریه «محدودیت‌های اخلاقی حقوق کیفری فاینبرگ» را فاقد توجیه قلمداد کرد و مردود دانست.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of Coherentism and Fundamentalism in Legal Theories: Case Study of "Theory of Criminalization"

نویسنده [English]

  • Salman Emrani
Assistant Professor, Department of Criminal Law & Criminology, Faculty of Islamic Studies & Law, Imam Sadiq University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

An important issue that has been neglected in research on the analysis of legal theoretical foundations is the epistemological analysis and description of the theoretical structure of this science. Some jurists believe that legal knowledge is an independent knowledge that defines its concepts and principles; Others, on the other hand, believe that concerning defining and explaining basic concepts and principles, law and its branches, despite their methodological independence, are inevitably bound to follow the definitions provided by other sciences. Using the definition of “knowledge structure” provided by justification theories, the first group can be described as “cohesive” and the second group can be analysed according to “fundamentalist” criteria. In this article, an attempt is made to first analyse and evaluate the effects of coherence and fundamentalist approaches in legal theories, and then to examine the impact of each of these two approaches in the analysis of criminological theory. Since criminological theories are committed to upholding the fundamental values of society and regulating the coercive relationship between the state and man through the use of “power” and coercive power, the analysis of its epistemological structure has significant effects and dimensions. Consequently, if the structure of criminology is analysed with a coherent approach, problems such as “lack of input”, “infinite sequence” and the challenges of justifying extrajudicial statements will arise. In contrast, fundamentalist analysis of criminality makes it possible to speak of “political limitations of criminal law” instead of “moral constraints of criminal law”.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Philosophy of law
  • Criminology
  • Theories of justification
  • Coherentism
  • Fundamentalism
آلتمن، اندرو (1385). درآمدی بر فلسفه حقوق. ترجمه بهروز جندقی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (رحمت‌الله‌علیه).
برلین، آیزا (1398). چهار مقاله درباره آزادی. ترجمه محمدعلی موحد. تهران: انتشارات خوارزمی.
پولاک، جان و کراز، جوزف (1385). نظریه‌های امروزیِ شناخت. ترجمه علی حقی. قم: بوستان کتاب قم.
پویمن، لوئیس پی (1398). معرفت‌شناسی؛ مقدمه‌ای بر نظریه شناخت. ترجمه رضا محمدزاده. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (علیه‌السلام).
تبیت، مارک (1384). فلسفه حقوق. ترجمه حسن رضایی خاوری. مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
غفاری، محمد (1386). عوامل توجیه‌کننده جرم‌زدایی. فصلنامه عدالت آرا، (8). صص. 136-173.
فعالی، محمدتقی (1379). درآمدی بر معرفت‌شناسی دینی و معاصر. قم: نشر معارف.
کلسن، هانس (1391). نظریه حقوقی ناب. ترجمه اسماعیل نعمت‌اللهی. تهران: انتشارات سمت و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
گریلینگ، ای.سی. و دیگران (۱۳۹۰). معرفت ‌شناسی. ترجمه امیر مازیار. تهران: انتشارات حکمت.
مالوری، فیلیپ (1398). اندیشه‌های حقوقی. ترجمه مرتضی کلانتریان. تهران: نشر آگه.
محمودی جانکی، فیروز (1382). مبانی، اصول و شیوه‌های جرم‌انگاری. (رساله دکتری). دانشگاه تهران، تهران، ایران.
محمودی جانکی، فیروز (1387). جرم‌زدایی به منزله یک تغییر. فصلنامه حقوق دانشکده حقوق دانشگاه تهران، 38(1)، صص. 321-350.
میل، جان استوارت (۱۳۸۵). رساله درباره آزادی. ترجمه محمدجواد شیخ‌ا‌لاسلامی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
هوساک، داگلاس (1390). جرم‌انگاری افراطی. ترجمه محمدتقی نوری. تهران: انتشارات مجد.
Ashworth, Andrew (2003). Principles of Criminal Law (4th ed.). Oxford: Clarendon Press.
Baker, Dennis J. (2008). Constitutionalizing the Harm Principle. Criminal Justice Ethics, 27(2), pp. 4-16.
Dore, Isaak I. (2007). The Epistemological Foundations of Law: Readings and Commentary. Durham, North Carolina: Carolina Academic Press.
Dworkin, Ronald (1986). Law’s Empire. London: Fontana Press.
Feinberg, Joel (1989). Moral Limits of Criminal Law: Harm to Self. New York: Oxford University Press.
Fletcher, George P. (1978). Rethinking Criminal Law. New York: Oxford University Press (Reprint 2000).
Fletcher, George P. (2006). Criminal Law & Political Theory. Criminal Justice Ethics. 25(1), pp. 18-38.
Hamowy, Ronald (2008). The Encyclopaedia of Libertarianism. California: Sage Publication.
Kelsen, Hans (1967). Reine Rechtslehre: Mit einem Anhang Das Problem der Gerechtigkeit. Wien: Franz Deuticke (Reprint: 2017).
Kress, Kenneth J. (1984). Legal Reasoning and Coherence Theories: Dworkin's Rights Thesis, Retroactivity, and the Linear Order of Decisions. California Law Review, 72(3), pp. 369-402.
Laudan, Larry (2006). Truth, Error, And Criminal Law: An Essay in Legal Epistemology. New York: Cambridge University Press.
Marmor, Andrei (2021). The Pure Theory of Law. The Stanford Encyclopedia of Philosophy. Edward N. Zalta (ed.), URL=<https://plato.stanford.edu/ archives/fall2021/entries/lawphil-theory/>.
MacCormick, Neil (1978). Legal Reasoning and Legal Theory. New York: Oxford University Press.
Mill, John Stuart (1859). On Liberty. Oxford: Oxford University.
Raz, Joseph (1994). The Relevance of Coherence. In: Raz, Joseph. Ethics in the Public Domain. Oxford: Clarendon Press.
Rodriguez-Blanco, Veronica (2001). A Revision of the Constitutive and Epistemic Coherence Theories in Law. Ratio Juris. 14(2), pp. 212-232.
Schiavello, Aldo (2001). On “Coherence” and “Law”: An Analysis of Different Models. Ratio Juris. 14(2), pp. 233-243.
Schonsheck, Jonathan (1994). On Criminalization: An Essay in the Philosophy of the Criminal Law. Netherlands: Kluwer Academic Publishers.