اصول اخلاقی پژوهشنامه حقوق اسلامی در امر انتشار، بر پایه دستورالعملهای کمیته اخلاق نشر (COPE) بنا نهاده شده و از قانون پیشگیری و مقابله با تقلّب در تهیه آثار علمی و آییننامه اجرایی این قانون پیروی مینماید. از مخاطبان، نویسندگان، داوران، و هیأت محترم تحریریه انتظار میرود که در تعامل با این نشریه، به اصول اخلاقی انتشار پایبند باشند. نویسندگان باید اطمینان حاصل کنند که مقاله ارسالی آنها اصیل بوده و پیش از این به هیچ زبانی در جای دیگری منتشر نشده باشد و نیز منطبق با قواعد مربوط به کپیرایت باشد. در ضمن، هر نوع سرقت ادبی، جعل، تحریف دادهها و هرگونه رفتار غیرحرفهای به عنوان رفتار غیر اخلاقی در امر نشر تلقی شده و غیر قابل قبول است.
دریافت دستورالعملهای COPE
- ناشر باید اطمینان حاصل کند که تصمیمات تحریریه در مورد مقالات ارسالی، نهایی بوده و صرفاً بر اساس قضاوت حرفهای، بدون تأثیرپذیری از هرگونه منافع تجاری و اقتصادی اتخاذ میشود. علاوه بر این، ناشر مسئول نظارت بر رعایت اصول اخلاقی توسط سردبیر، اعضای هیأت تحریریه، داوران، نویسندگان و مخاطبان است.
- ناشر همیشه آماده است تا در صورت لزوم، اصلاحات، توضیحات مهم و نیز اعلامیههای سلب اعتبار مقالات را منتشر کند.
- مدیرمسئول نشریه (رئیس دانشکده معارف اسلامی و حقوق دانشگاه امام صادق علیهالسلام) بهعنوان نماینده اجرایی ناشر در انجام این وظایف عمل خواهد کرد. به منظور حفظ دقیق استقلال تحریریه، نماینده ناشر هیچگونه دخالتی در تصمیمگیریهای تحریریه نخواهد داشت. به همین ترتیب، ویراستاران زبانی نیز نقشی در فرایند تصمیمگیری تحریریه ندارند. مسئولیت نهایی پذیرش یا رد تمام مقالات ارسالی، منحصراً بر عهده سردبیر است.
| مسئولیتهای اعضای هیأت تحریریه |
- سردبیر اختیار کامل برای رد یا پذیرش مقالات را داراست. اعضای هیأت تحریریه و عوامل اجرایی نشریه موظفاند محرمانگی مقالات تحت داوری را رعایت کرده و در راستای سیاست داوری دوسوناشناس، ناشناسی دوسویه داوران و نویسندگان را تا زمان انتشار محفوظ بدارند. عوامل تحریریه نباید اطلاعات و محتوای مقالات را در اختیار شخصی جز نویسنده مسئول، داوران و در صورت لزوم، سایر عوامل اجرایی تحریریه قرار دهند. علاوه بر این، هیأت تحریریه مسئول افشاء و تلاش برای پرهیز از هرگونه تضاد منافع است. آنها باید آماده باشند تا مسائل مربوط به سرقت ادبی و دادههای جعلی را بررسی کرده و در صورت نیاز، اصلاحات، توضیحات، سلب اعتبارها و پوزشنامهها را منتشر کنند.
- معاون سردبیر به عنوان رابط میان سردبیر و هیأت تحریریه عمل میکند. اگرچه ایشان میتواند در نظارت بر جریان داوری همتا همکاری کرده و بر اساس گزارشهای داوران توصیههایی را ارائه دهد، اما معاون سردبیر نیز مانند هر دبیر دیگر، اختیار اتخاذ تصمیم نهایی تحریریه را ندارد. مسئولیت نهایی پذیرش یا رد هر مقاله منحصراً بر عهده سردبیر است.
- مدیر نشریه بر فرآیندهای اجرایی و اداری نشریه نظارت دارد. وظایف وی شامل مدیریت ارجاع مقالات در سامانه نشریه، هماهنگی جلسات کادر تحریریه و تسهیل ارتباطات با پایگاههای نمایهسازی است. مدیر داخلی نقشی صرفاً اداری داشته و مطلقاً در ارزیابی علمی مقالات یا تصمیمگیریهای تحریریه دخالتی ندارد. او همانند سایر عوامل تحریریه، به رعایت دقیق محرمانگی تمامی آثار واصله متعهد است.
دریافت دستورالعمل COPE
-
داوران باید در تمام جنبهها محرمانگی اطلاعات مقالات را رعایت کنند. فرآیند داوری باید به صورت ناشناس انجام شود.
-
از داوران محترم استدعا میشود که مقالات را بهموقع ارزیابی کنند و به سردبیر در تصمیمگیری در مورد پذیرش یا رد مقاله یاری رسانند. پیشنهادات داوران درباره مقالات ارسال شده باید از طریق فرمهای داوری در پرتال داوران و در بخش توضیحات مربوط به نویسنده و سردبیر نگارش شود.
- داوران باید از ارزیابی مقالاتی که در آنها تضاد منافع دارند خودداری کنند و باید هرگونه تضاد منافع احتمالی را به محض شناسایی گزارش دهند. ارزیابی آنها در مورد کیفیت و محتوای مقالات باید بر اساس نظرات حرفهای و بیطرفانه باشد.
دریافت دستورالعمل COPE
- یک شخص هنگامی بهعنوان نویسنده و مشارکتکننده واقعی در یک اثر پژوهشی شناخته میشود که واجد شرایط زیر باشد:
-
- نویسنده در ایدهپردازی و طراحی پژوهش، گردآوری دادهها، یا تحلیل و تفسیر آنها نقش داشته باشد.
- نویسنده در نگارش پیشنویس مقاله یا بازنگری آن از حیث محتوای فکری مشارکت داشته باشد.
- نویسنده تأیید نهایی نسخه آماده انتشار را اعلام کرده باشد. هر مشارکتکننده باید به اندازه کافی در کار سهیم بوده باشد تا بتواند مسئولیت عمومی بخشهای مربوط به خود از محتوا را عهدهدار باشد.
- نویسنده مسئول، وظیفه برقراری ارتباط با نشریه و اطمینان از اینکه همه نویسندگان نسخه نهایی را دیده و تأیید کردهاند را بر عهده دارد. با این همه، تمامی نویسندگان دارای مسئولیت جمعی و مشترک در قبال سلامت علمی، اصالت و محتوای اثر هستند.
دریافت دستورالعمل COPE
| بیانیه بهکارگیری هوش مصنوعی |
- هوش مصنوعی مولد، میتواند ابزار کمکی مفیدی برای پژوهشگران باشد و به تسریع و تسهیل فرایندهای پژوهشی کمک کند. در عین حال، استفاده از آن باید با شفافیت، مسئولیتپذیری و رعایت اخلاق علمی همراه باشد. استفاده ناصحیح از این ابزارها میتواند منجر به اشکالاتی همانند سرقت ادبی، انتشار اطلاعات نادرست یا نقض حقوق مالکیت فکری شود.
- سیاست پژوهشنامه حقوق اسلامی در خصوص بهکارگیری انواع مدلهای زبانی بزرگ (LLMs) و هوش مصنوعی مولد (GenAI)، کاملاً منطبق با اصول کمیته اخلاق نشر (COPE) و دستورالعمل استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در پژوهش مصوب 1404/06/29 شورای علمی بنیاد ملی علم ایران میباشد؛ ضروری است نویسندگان، داوران و دبیران نشریه بر این سیاستها واقف بوده و آن را مراعی دارند. بر این اساس:
- عدم اعطای حق نویسندگی به هوش مصنوعی: ابزارهای هوش مصنوعی به دلیل عدم توانایی در پذیرش مسئولیت حقوقی و علمی، تحت هیچ شرایطی صلاحیت احراز عنوان «نویسنده» را ندارند.
- مسئولیت کامل پژوهشگران و لزوم شفافیت: مسئولیت نهایی صحت، اصالت و تبعات علمی کلیه مطالب تولیدشده با کمک هوش مصنوعی کاملاً بر عهده نویسندگان است و هرگونه بهرهگیری از این ابزارها باید به روشنی و با ذکر جزئیات در مقاله تصریح و افشا گردد.
- حفظ محرمانگی توسط داوران و دبیران: بارگذاری متن کامل مقالات واصله در سامانههای هوش مصنوعی آنلاین توسط ارزیابان، داوران و کادر تحریریه، به دلیل نقض تعهدات محرمانگی، اکیداً ممنوع است.
| اصول شفافیت در فرایند انتشار |
- طراحی مطالعه و تأییدیه اخلاقی: پژوهش علمی باید دارای توجیه منطقی، برنامهریزی دقیق، طراحی مناسب و تأییدیه اخلاقی باشد. انجام پژوهش با استانداردهای پایینتر ممکن است به عنوان سوءرفتار تلقی شود. نویسندگان، مسئولیت کل محتوای علمی مقاله، از جمله صحت اطلاعات کتابشناختی و مراجع را بر عهده دارند.
- تحلیل دادهها: دادهها باید به شیوه علمی و صحیح تحلیل شوند. در حالی که تحلیل نامناسب لزوماً سوءرفتار به شمار نمیرود، اما جعل یا تحریف و دستکاری دادهها کاملاً غیرقابل قبول و تخلف آشکار است.
- دسترسی به دادهها: بیانیه دسترسی به دادهها در مقاله باید نحوه دسترسی خوانندگان به دادههای پشتیبان یافتههای پژوهش را مشخص کند و در صورت عدم امکان انتشار دادهها، دلایل آن به وضوح بیان شود. در صورت امکان، دادهها ترجیحاً باید در مخازن عمومی بارگذاری شوند یا توسط نویسنده مسئول در صورت درخواستِ معقول در دسترس قرار گیرند.
- مطالعات انسانی و حیوانی: مقالاتی که متضمن پژوهشهای تجربی بر روی نمونههای انسانی هستند، باید شامل بیانیه رضایت آگاهانه اخذشده از آزمودنیها یا سرپرست قانونی آنها باشند. اخذ تأییدیه از کمیته اخلاق سازمانی ذیربط برای تمامی مطالعات مرتبط با انسان یا حیوان الزامی است.
- تضاد منافع: تعارض منافع همواره آشکار نبوده و میتواند بر قضاوت نویسندگان، داوران و دبیران تأثیر بگذارد. شرایطی که در صورت افشا پس از انتشار موجب سلب اعتماد مخاطبان شود، اعم از منافع شخصی، تجاری، سیاسی، دانشگاهی یا مالی، باید از پیش به روشنی اعلام و افشا گردد.
- داوری همتا: این نشریه از روش داوری دوسوناشناس بهره میبرد که در آن هویت نویسندگان و داوران در تمام مراحل مخفی میماند. نویسندگان موظفند فایل مقالات خود را به گونهای آماده کنند که هویت آنها مشخص نباشد. آنها حق دارند رد صلاحیت داوران خاصی را به دلیل تضاد منافع احتمالی تقاضا کنند. تصمیمگیری نهایی در خصوص پذیرش، بازنگری یا رد مقالات، منحصراً بر عهده سردبیر است که بر اساس ارزیابیهای داوران و تحریریه اتخاذ میشود. خطمشیها و فرآیند داوری به طور شفاف در وبسایت مجله تشریح شده است.
- تنوع، برابری و شمول: نشریه به اصول تنوع، برابری و شمول متعهد است. تصمیمات تحریریه صرفاً بر اساس شایستگی علمی، اصالت و انطباق اثر با اهداف نشریه اتخاذ شده و فارغ از نژاد، جنسیت، ملیت، مذهب، گرایشهای سیاسی یا وابستگیهای نهادی نویسندگان صورت میپذیرد.
- در راستای دستورالعملها و اسناد مشورتی ارائهشده از سوی کمیته اخلاق نشر (COPE)، این نشریه به سیاستهای سختگیرانه زیر در خصوص اعلام و مدیریت منافع متعارض پایبند است.
- تعاریف
- تعارض منافع (یا منافع متعارض) به وضعیتی اطلاق میشود که در آن یک شخص یا سازمان درگیر منافع متعددی (اعم از مالی یا غیرمالی) باشد، به گونهای که یکی از این منافع بتواند انگیزه فرد یا سازمان را مخدوش سازد.
- صرف وجود تعارض منافع، مستقل از وقوع عملیِ هرگونه تخلف یا رفتار نادرست است.
- منافع متعارض میتوانند ماهیت مالی یا غیرمالی، حرفهای یا شخصی داشته باشند و ممکن است در ارتباط با یک سازمان یا شخص دیگری پدید آیند.
- این منافع ممکن است در جریان انجام خودِ پژوهش بروز کنند. هر عاملی که در ارائه کامل و عینی، ارزیابی تخصصی (داوری)، فرآیند تصمیمگیری تحریریه، یا انتشار مقالات ارسالی تداخل ایجاد کند - یا به طور منطقی تصور شود که ایجاد تداخل میکند - به عنوان منفعت متعارض شناخته میشود.
- مسئولیتها
- دبیران موظفاند سازوکارهایی برای مدیریت تعارض منافع خود و همچنین تعارض منافع کارمندان دفتر نشریه، نویسندگان، داوران و اعضای هیأت تحریریه در نظر بگیرند.
- سیاست تعارض منافعِ نشریه توسط اعضای ارشد دفتر مجله به نحو مقتضی مدیریت میشود.
- اعلام تعارض منافع به عنوان مرحلهای مجزا در فرآیند ارسال یا داوری مقالات بررسی میشود. برای اطمینان از این امر، نشریه از نویسندگان مسئول تقاضا دارد که در مرحله ارسال اولیه مقاله، «تعهدنامه اعلام تعارض منافع» را به طور کامل تکمیل، امضا و بارگذاری نمایند.
- نشریه این سیاست سختگیرانه را رعایت میکند که در صورت اعلام صریح تعارض منافع یا اعلام دریافت حمایت مالی خاص از سوی نویسنده در فرم تعهدنامه، یا در صورت کشف چنین تعارضی، عبارتی متناسب با آن صراحتاً پیش از فهرست منابع مقاله نهایی درج و منتشر خواهد شد.
- دبیران نیز در صورتی که مقالهای در نشریه خود منتشر کنند، باید صراحتاً منافع متعارض خود را - در صورت وجود - اعلام نمایند.
- به منظور حفظ شفافیت، نویسندگان همچنین موظفاند هرگونه حمایت غیرنقدی (کالا/خدمات) دریافتی خود را - نظیر کمکهای اداری، پشتیبانی در جستجوی پیشینه تحقیق، خدمات ترجمه حقوقی، یا دسترسی به اسناد آرشیوی اختصاصی - افشا کنند؛ حتی اگر این موارد فینفسه تعارض منافع محسوب نشوند.
- مدیریت منافع متعارض و اقدامات پس از انتشار
- در حالت ایدهآل، مسائل مربوط به منافع متعارض باید پیش از انتشار و در طول فرآیند داوری نشریه حلوفصل شوند.
- منافع متعارضِ اعلامشده (در صورت وجود) به صورت واضح و یکپارچه در تمامی مقالات منتشرشده افشا خواهند شد.
- نشریه فرآیندهای مشخصی برای رسیدگی به گزارشهای مربوط به منافع متعارض دارد که در طول فرآیند انتشار (مثلاً از سوی داوران) یا پس از انتشار (مثلاً از سوی خوانندگان یا افشاگران ناشناس) آشکار میشوند.
- چنانچه پس از انتشار مقاله، تعارض منافعی کشف شود که پیشتر اعلام نشده بوده است، ارسال یک نامه به سردبیر که صرفاً به وجود این تعارض اشاره کند، کافی نخواهد بود.
- نشریه اطمینان حاصل میکند که هرگونه تعارض منافعِ پنهانمانده، از طریق صدور اصلاحیه (Correction)، بیانیه ابراز نگرانی (Expression of Concern) یا سلب اعتبار از مقاله (Retraction) که به طور دائم به نسخه نهایی و رسمی مقاله پیوند داده میشود، به نحو مقتضی مستند و اطلاعرسانی گردد.
- صدور بیانیه ابراز نگرانی یا سلب اعتبار از مقاله در صورتی الزامی است که تحقیقات جامع نشان دهد به دلیل وجود تعارض منافع، یافتهها یا نتیجهگیریهای مقاله تا حدی مخدوش شدهاند که دیگر قابل اتکا نیستند.
- نمونههایی از تعارض منافعِ پنهانمانده که منجر به صدور اصلاحیه برای مقاله منتشرشده میشوند عبارتند از: پرداختهای مالی یا پژوهانههای اعطاشده به نویسندگان برای انجام یک پروژه تحقیقاتی حقوقیِ سفارشی؛ وجود رابطه نزدیک حرفهای یا شخصی میان نویسنده و سردبیر که پس از انتشار مشخص شود (مثلاً نویسنده سه سال قبل دانشجوی دکتری تحت راهنمایی تحصیلی سردبیر بوده است)؛ یا نقش مشاورهایِ تجاری و تقنینی (قانونگذاری) اعلامنشده در خصوص موضوع مقاله که در طول فرآیند ارزیابی تخصصی (داوری) بر عهده نویسنده بوده است.
| سیاست محدودسازی درونزایی |
- بر اساس دستورالعملهای کمیته اخلاق نشر (COPE)، ارسال مقاله توسط اعضای هیات تحریریه برای مجله خویش، امری طبیعی و پذیرفتهشده است؛ بهویژه در حوزههای تخصصی آکادمیک. پژوهشنامه حقوق اسلامی نیز از دریافت این مقالات استقبال میکند؛ با این همه، به منظور حفظ بالاترین استانداردهای یکپارچگی در نشر و تضمین ارزیابی کاملاً بیطرفانه، پروتکلهای سختگیرانهای برای مدیریت هرگونه تضاد منافع احتمالی رعایت خواهد شد.
- به حداقل رساندن درونزایی: به منظور رعایت استانداردهای نشر در زمینه کاهش درونزایی (Endogeny)، نشریه با دقت مقالات اعضای خود را پایش و محدود میکند. بر اساس سیاست متخذه، نسبت مقالات منتشر شده توسط اعضای تیم تحریریه - به عنوان نویسنده مسئول یا همکار - در هیچیک از شمارههای نشریه هرگز از بیست درصد کل مقالات آن شماره تجاوز نخواهد کرد؛ هر چند در عمل، این درصد معمولاً بهمراتب پایینتر است.
- ارسال مقاله توسط اعضای هیات تحریریه: هنگامی که مقالهای توسط یکی از اعضای هیات تحریریه ارسال میشود، سیاست «سلب اختیار مطلق» به اجرا درمیآید. سردبیر، عضو مربوطه را بهطور کامل از روند اجرایی تحریریه، یادداشتگذاریهای داخلی و هرگونه هماندیشی درباره مقاله ایشان کنار میگذارد و وی هیچگونه دسترسی مدیریتی به فایلهای محرمانه داوری، هویت داوران یا سوابق و مکاتبات داخلی تحریریه نخواهد داشت. با این مقاله دقیقاً مشابه سایر مقالات ارسالی عادی رفتار شده و تحت همان فرآیند داوری دوسوناشناس قرار میگیرد. این رویه دقیقاً در مورد کارکنان داخلی تحریریه، مانند مدیر داخلی نیز اعمال میشود و تضمین میگردد که دسترسیهای سیستمی و اختیارات اداری معمول آنها برای مقالات خودشان کاملاً مسدود میشود تا هرگونه تضاد منافع سیستمی زائل شود.
- ارسال مقاله توسط سردبیر: ارسال مقاله توسط شخص سردبیر - خواه به عنوان نویسنده واحد و خواه نویسنده همکار - مصداق بارزِ «تضاد منافع مطلق» است. از آنجا که انتخاب داوران و تصمیمگیری نهایی در حالت عادی منحصراً در حیطه اختیارات سردبیر قرار دارد، سلب اختیار موقت در این موارد کاملاً الزامی است. برای این موارد خاص، ناشر مستقیماً مداخله کرده و معاون سردبیر را بهعنوان «سردبیر موردی» (Ad-hoc Editor-in-Chief) منصوب میکند. معاون سردبیر تمامی وظایف سردبیر و حق تصمیمگیری نهایی را منحصراً برای همان مقاله بر عهده میگیرد و بدین ترتیب تضمین میشود که سردبیر کاملاً از فرآیند داوری و تصمیمگیری مقاله خود منزوی و کنار گذاشته شده است.
- ارسال مقاله توسط پرسنل غیرتحریریه: جهت رفع هرگونه ابهام - و همانگونه که بالاتر بدان تصریح شده است - افرادی نظیر مدیرمسئول و ویراستاران زبانی هیچگونه دخالتی در جریان فرآیند تصمیمگیری تحریریه ندارند. علیهذا، هرگونه مقاله ارسالی از سوی این افراد، دقیقاً به عنوان مقالات ارسالی خارجی و کاملاً عادی پردازش میشود، زیرا ایشان اختیار و دسترسی برای تأثیرگذاری بر نتایج داوری همتا را ندارند.
| سیاست اشتراکگذاری دادهها |
- پژوهشنامه حقوق اسلامی متعهد به ترویج شفافیت، تکرارپذیری (قابلیت بازتولید) و علم باز (Open Science) در نشر دانشگاهی است. ما اکیداً نویسندگان را ترغیب میکنیم تا دادهها، اسناد و سایر مستنداتی را که پشتیبان یافتههای پژوهش آنهاست، به شیوهای مسئولانه و اخلاقی به اشتراک بگذارند.
- ماهیت دادهها: با توجه به اینکه اکثر قریب به اتفاق مقالات منتشرشده در پژوهشنامه حقوق اسلامی دارای ماهیت نظری و مبتنی بر تحقیقات کتابخانهای یا آرشیوی (مانند متون حقوقی، اسناد فقهی و سوابق قانونگذاری) هستند، «دادهها» معمولاً شامل منابع حقوقی در دسترس عموم، قوانین و پیشینهای است که پیشتر در متن و فهرست منابع مقاله به آنها استناد شده است.
- بیانیه دسترسی به دادهها (DAS): به منظور حفظ استانداردهای بالای شفافیت، نشریه از تمامی نویسندگان میخواهد که در طول فرآیند ارسال مقاله، «بیانیه دسترسی به دادهها» را ارائه نمایند. این بیانیه باید به صراحت و با ذکر جزئیات مشخص کند که هرگونه داده اولیه مرتبط با مقاله در کجا یافت میشود و تحت چه شرایطی قابل دسترسی است:
- برای پژوهشهای دکترینال/کتابخانهای: نویسندگان میتوانند اعلام کنند که تمامی دادهها و منابع اولیه که مبنای انجام پژوهش بودهاند، به طور کامل در خود مقاله و فهرست جامع منابع آن در دسترس هستند.
- برای پژوهشهای تجربی/میدانی: در موارد نادری که یک مطالعه بر دادههای تجربی، پیمایشهای آماری یا مجموعهدادههای اختصاصی متکی باشد، نویسندگان باید مشخص کنند که آیا دادههای خام در یک مخزن دادههای عمومی و معتبر سپردهگذاری (آرشیو) شدهاند یا خیر.
- هنگامی که مجموعهدادهها در مخازن عمومیِ خارجی سپردهگذاری میشوند، اکیداً به نویسندگان توصیه میگردد که یک شناسه دائمی و قابلرهگیری (مانند DOI) ارائه دهند که مستقیماً به آن مجموعهداده پیوند بخورد. علاوه بر این، برای تسهیل استفاده مجدد و قانونی از دادهها و اطمینان از اینکه نویسندگان اعتبار و ارجاع مناسبی دریافت میکنند، توصیه میکنیم که مجموعهدادههای بهاشتراکگذاشتهشده، همسو با سیاست کلیِ دسترسی آزاد نشریه، تحت مجوزهای شفاف دسترسی آزاد، نظیر مجوز غیرتجاری CC BY-NC 4.0 منتشر و توزیع گردند.
| اصول آرشیو و بایگانیسازی |
- نسخه اولیه مقاله (نسخه ارسالشده به نشریه): کمیته اخلاق نشر (COPE) نسخه پیشچاپ (Pre-Print) را اثری علمی تعریف میکند که پیش از آغاز یا همزمان با فرآیند داوری همتا، توسط نویسنده(گان) در بسترهای دسترسی آزاد بارگذاری میشود. انتشار آن، به هیچ عنوان انتشار مکرر (همپوشان) تلقی نشده و تأثیری در تصمیم سردبیر در خصوص پذیرش مقاله در نشریه پژوهشنامه حقوق اسلامی نخواهد داشت. این نسخه میتواند در مخزن دانشگاهی/سازمانی و صفحه پروفایل نویسنده در شبکههای علمی بازنشر شود؛ برای انتشار این نسخه هیچگونه محدودیت زمانی یا دوره وقفه (Embargo) وجود ندارد.
- نسخه داوریشده (نسخه پذیرششده): این نسخه از مقاله (که پیش از صفحهآرایی نهایی، تحت عنوان «Pre-Proof» در وبگاه نشریه نمایش داده میشود) میتواند از طریق مخازن دانشگاهی و سازمانی و صفحه پروفایل نویسنده در شبکههای علمی بازنشر شود؛ برای انتشار این نسخه نیز هیچگونه وقفه زمانی (Embargo) اعمال نمیشود.
- نسخه نهایی PDF ناشر (نسخه منتشرشده): این نسخه از مقاله علاوه بر آرشیو دائمی در وبگاه پژوهشنامه حقوق اسلامی، میتواند در پایگاههای علمی، وبسایتهای شخصی و مخازن نهادی منتشر و بایگانی گردد. پس از انتشار نسخه نهایی، مسئولیت درج پیوند شناسه دیجیتال (DOI) مقاله در تمامی رکوردهای علمی پیشین نویسنده (از جمله نسخههای اولیه و پذیرششده)، بر عهده نویسنده است.
| سیاست حفظ و نگهداری دیجیتال |
- پژوهشهای حقوق اسلامی متعهد به حفظ و نگهداری بلندمدت محتوای دیجیتال خود است. از طریق توافقنامههای میزبانی تماممتن (Full-text)، تمامی شمارهها و مقالات منتشرشده به صورت نظاممند در پایگاههای بینالمللی HeinOnline و J-Gate و همچنین پایگاههای ملّی شامل نورمگز، مگیران، پرتال جامع علوم انسانی، سیویلیکا و پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی بارگذاری شده و به طور مستقل میزبانی میشوند. علاوه بر این، به منظور تضمین دسترسی دائمی، نشریه نسخههای تماممتن کلیه مقالات منتشرشده را در مخازن سازمانی، اعم از سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران و هکذا مرکز منطقهای اطلاعرسانی علوم و فناوری نیز بایگانی میکند.
- افزون بر مخازن یادشده، کل مجموعه دیجیتال نشریه به صورت خودکار توسط سامانه «اینترنت آرشیو» استخراج و برای همیشه محفوظ میماند. این سیستم جهانیِ حفظ دیجیتال، دسترسی آزاد و بدون وقفه به تمامی مقالات و فرادادههای منتشرشده را تضمین میکند؛ موضوعی که از طریق مخزن رسمی بایگانی نشریه در پلتفرم FatCat به صورت مستقل قابل راستیآزمایی و دسترسی مستقیم است.
- به تمامی محتوای منتشرشده، یک شناسه شیء دیجیتال (DOI) از طریق مؤسسه Crossref اختصاص مییابد که بازیابی دائمی و ارجاعپذیری فرادادهها را تضمین میکند. این تمهیدات جامع - که ترکیبی از میزبانی مستقل تماممتن، مخازن سازمانی ملی و شبکههای بینالمللیِ حفظ دیجیتال است - اطمینان میدهد که حتی در صورت وقوع شرایط پیشبینینشدهای نظیر توقف انتشار نشریه یا از دسترس خارج شدن وبسایت، تمامی مقالات علمی برای همیشه در دسترس عموم باقی مانده و برای نسلهای آینده حفظ شود.
- با پایبندی به بالاترین استانداردهای محرمانگی برای نویسندگان، تمامی مقالات واصله محرمانه تلقی میشوند. نویسندگان با ارسال مقالات خود، حاصل تلاشهای علمی و خلاقانه خویش را که تأثیری مستقیم بر اعتبار و جایگاه دانشگاهی آنان دارد، به سردبیر و کادر تحریریه میسپارند. از این رو، افشای هرگونه اطلاعات خصوصی در طول فرآیند ارزیابی میتواند نقض حقوق مؤلفان به شمار آید.
- سردبیر و عوامل تحریریه موظفند حقوق محرمانگی داوران را نیز محترم شمارند. اصل رازداری و محرمانگی تنها در صورت بروز ظنِ مستند به تقلب یا رفتارهای متقلبانه علمی قابل نقض است؛ در غیر این صورت باید با دقت تمام حفظ گردد. عوامل نشریه مجاز نیستند اطلاعات مربوط به مقالات ارسالی (از جمله وصول، محتوا، وضعیت داوری، نقدهای داوران یا تصمیم نهایی) را برای شخصی غیر از نویسندگان و داوران مربوطه افشا کنند.
- پیش از انتشار، داوران و کادر تحریریه موظفند با خودداری از هرگونه نقد و اظهارنظر علنی یا استفاده غیرمجاز از دستاوردهای مقاله، حقوق نویسندگان را رعایت نمایند. داوران تنها با اخذ مجوز صریح از سردبیر مجاز به مشورت درباره مقاله با دیگران خواهند بود و باید از تهیه و نگهداری نسخههای شخصی از مقاله احتراز اکید کنند.
- تمامی مقالات واصله (اعم از پذیرفتهشده یا ردشده) به همراه سوابق داوری آنها، به عنوان اسناد محرمانه و بر اساس سیاستهای استاندارد نگهداری دادهها، در سامانه مدیریت نشریه به صورت امن بایگانی و نگهداری میشوند. علاوه بر این، انتشار یا افشای نظرات داوران بدون کسب رضایت صریح و همزمان نویسنده، سردبیر و داور به هیچ روی مجاز نیست.
| سلب اعتبار از مقاله و یا انتشار مقاله اصلاحی |
- به منظور حفظ سلامت و امانتداری سوابق علمی، ممکن است در موارد مقتضی برای مقالات منتشرشده، اصلاحیه یا اعلامیه سلب اعتبار صادر شود. همسو با هنجارهای پذیرفتهشده در جامعه علمی بینالمللی، اصلاح یا سلب اعتبار از مقالات صرفاً از طریق انتشار رسمی یک اطلاعیه اصلاحی از سوی نشریه (Erratum)، اصلاحیه به درخواست نویسنده (Corrigendum) یا اعلامیه سلب اعتبار (Retraction notice) صورت میپذیرد؛ بدون آنکه در محتوای فایل مقاله اولیه تغییری داده شود، مگر افزودن پیوندی آشکار به اطلاعیه مربوطه. نسخه اصلی مقاله همچنان با دسترسی آزاد برای عموم در وبگاه باقی خواهد ماند تا مرجعیت تاریخی آن مخدوش نگردد؛ مگر در موارد کاملاً استثنایی که محتوا مستوجب نقض آشکار حقوق قانونی دیگران یا افترا باشد که در این صورت از دسترس خارج خواهد شد.
- درخواست نویسندگان برای اصلاحات جزئی در مقالات منتشرشده باید رسماً از طریق اصلاحیه رسمی پیوندخورده به مقاله منتشر شود (نه صرفاً درج پیامهای غیررسمی در سامانه) تا ثبت دقیق سوابق علمی و استنادپذیری آن تضمین گردد. این اقدام منوط به آن است که اصلاحات درخواستی، ارکان اصلی نتایج یا استدلالها و نتیجهگیری پژوهش را دستخوش تغییر اساسی نسازد.
- انتشار اصلاحیه (Corrections): چنانچه تغییرات اعمالشده بر تفسیر و معنای بخشهایی از مقاله مؤثر باشد اما اعتبار کلی اثر را ساقط نکند، با نظر و صلاحدید سردبیر، اطلاعیه اصلاحی رسمی منتشر، نمایهسازی و به اصل مقاله پیوند داده میشود. هرگونه تغییر در مشخصات یا ترتیب نویسندگان پس از انتشار مقاله نیز منحصراً از طریق همین فرآیند اصلاحیه رسمی و با رعایت دقیق رهنمودهای COPE مدیریت خواهد شد.
- سلب اعتبار از مقاله (Retractions): در موارد نادری که سلامت و اصالت علمی مقاله به طور جدی مخدوش شده باشد، ممکن است سلب اعتبار از مقاله منتشرشده ضرورت یابد. در چنین مواردی نشریه ملزم به پایبندی کامل به دستورالعملهای سلب اعتبار COPE است. مقالات سلب اعتبار شده با درج نشان دائمی (Retracted) مشخص گردیده، در پایگاهها نمایهسازی میشوند و به مقاله اولیه عطف داده خواهند شد.
- نشریه از مباحثات علمی سازنده و نقدهای عالمانه پس از انتشار استقبال مینماید. پژوهشگران و خوانندگانی که قصد دارند یافتههای یک مقاله منتشرشده را نقد نموده، به چالش کشیده یا بسط دهند، میتوانند یادداشت رسمی در قالب «نامه به سردبیر» ارسال نمایند؛ این موارد نیز مشمول بررسی تحریریه و در صورت لزوم فرآیند داوری همتا خواهند بود.
| سیاست برخورد با جعل و تحریف دادهها |
- این نشریه سیاست قاطعی مبنی بر «عدم تساهل» در قبال هرگونه سوءرفتار علمی از جمله جعل دادهها (دادهسازی)، تحریف دادهها، دستکاری تصاویر و سرقت ادبی دارد. در صورتی که در طول فرآیند داوری همتا یا پس از انتشار اثر، ظن یا شائبهای در خصوص جعل یا تحریف دادهها پدید آید، سردبیر موضوع را مستقیماً و بر اساس رهنمودها و فلوچارتهای کمیته اخلاق نشر پیگیری و بررسی خواهد کرد. این روند مشتمل بر اطلاعرسانی به نویسنده مسئول، مطالبه مستندات و دادههای خام اولیه پژوهش، و در صورت اقتضا مکاتبه با دانشگاه یا مؤسسه متبوع نویسندگان است. در صورت اثبات تخلف، مقاله در حال داوری بلافاصله رد خواهد شد و چنانچه منتشر شده باشد، مشمول سلب اعتبار گردیده و همراه با انتشار رسمی اعلامیه سلب اعتبار اعلام عمومی خواهد شد.
فرآیند شناسایی و رسیدگی به
اتهامات مربوط به تخلفات پژوهشی |
- سردبیر متعهد به شناسایی و پیشگیری از انتشار مقالاتی است که در آنها هرگونه سوءرفتار پژوهشی - از جمله سرقت ادبی، دستکاری ارجاعات و استنادات، و جعل یا تحریف دادهها - رخ داده باشد.
- در صورت بروز ظن به تخلف، گام نخست سردبیر ارائه مستندات به دفتر نشریه و تنظیم نامهای غیراتهامی خطاب به نویسنده مسئول جهت درخواست توضیحات است. چنانچه پاسخ نویسنده غیرقابل قبول بوده و بیانگر نقض جدی موازین اخلاقی باشد، موضوع از طریق دفتر نشریه به «کمیته نشر» ارجاع داده میشود. این کمیته با بررسی ابعاد و شدت تخلف، در خصوص اعمال ممنوعیت و مسدودسازی ارسال مقالات آتی توسط نویسنده(گان) تصمیمگیری خواهد کرد.
- در موارد تخلفات کماهمیتتر، سردبیر با نظر کمیته نشر، نامهای اخطارآمیز به نویسنده ارسال کرده و سیاستهای نشر مجله را یادآور میشود. چنانچه مقاله پیشتر به چاپ رسیده باشد، سردبیر نویسنده را ملزم به انتشار اطلاعیه اصلاحی رسمی در نشریه به منظور اصلاح سوابق علمی خواهد نمود.
- در تمام موارد، ابلاغیه رسمی به نویسنده مسئول ارسال شده و کلیه آثارِ در حال داوری متعلق به نویسنده خاطی یا همنویسندگان وی در نشریه پژوهشنامه حقوق اسلامی بلافاصله رد خواهد شد. همچنین، نویسندگانی که تخلف آنان محرز گردد، از عضویت در هیأت تحریریه نشریه یا داوری مقالات محروم خواهند شد.
- نشریه حق اتخاذ اقدامات مقتضیِ تکمیلی را برای خود محفوظ میدارد. در موارد حاد تقلب که به سلب اعتبار مقاله منجر شود، اعلامیه رسمی سلب اعتبار در نشریه منتشر شده و به نسخه برخط مقاله پیوند داده میشود؛ همچنین مقاله مذکور با درج نشان دائمی «سلب اعتبار شده» همراه با تاریخ ابطال، مشخص خواهد شد.
- جعل و تحریف دادهها: جعل دادهها (دادهسازی) زمانی رخ میدهد که پژوهشگر دادهها یا نتایجی را بدون انجام مطالعه واقعی خلق کند. تحریف دادهها شامل دستکاری مصالح و فرآیندهای پژوهشی، تغییر، حذف یا ارائه نتایج تحقیق به شیوهای فریبنده و گمراهکننده است.
- انتشار تکراری و همپوشان: این تخلف زمانی رخ میدهد که دو یا چند مقاله بدون ارجاع متقابل و شفاف، فرضیات، دادهها، مباحث اصلی و نتایج یکسانی را منتشر کنند.
- تقلب در ارجاعات و استنادات: افزودن بیش از حد ارجاعات به مقالاتی که تأثیری در ارتقای محتوای علمی اثر نداشته و صرفاً به منظور افزایش استنادات به یک نویسنده، گروهی از پژوهشگران یا نشریهای خاص انجام شود، سوءرفتار علمی به شمار میرود.
- ارسال همزمان: ارسال همزمان یک مقاله به چند نشریه، یا ارسال مقالهای که بخشهای قابل توجهی از آن هماکنون در نشریه دیگری - به هر زبانی - تحت داوری است، ممنوع میباشد.
- انتشار چندپاره یا Salami Slicing: تقسیم ناموجه و مصنوعی دستاوردهای حاصل از یک پژوهش واحد به چندین مقاله مجزا، که غالباً با هدف ارتقای ساختگی رزومه علمی صورت میگیرد، تخلف محسوب میشود.
- سوءرفتار در نویسندگی و مشارکت غیرواقعی: تمامی اشخاصی که نام آنان در مقاله درج شده است باید طبق معیارهای COPE مشارکت مؤثری در کار داشته باشند. درج نام افرادی که مشارکتی نداشتهاند (نویسندگی هدیهای یا مهمان) و یا حذف نام پژوهشگرانی که مشارکت واقعی داشتهاند (نویسندگی پنهان یا شبح)، تخلف آشکار است. همچنین شایسته است از تمامی اشخاصی که در پیشبرد پژوهش یاری رساندهاند اما شرایط نویسندگی را احراز نکردهاند، به عنوان قدردانی یاد شود.
- سرقت علمی و ادبی: استفاده از ایدهها، دادهها، واژگان یا ساختار آثار دیگران بدون ارجاع شفاف و مناسب، سرقت علمی است. این امر حتی شامل کپیبرداری از آثار پیشین خود بدون ارجاعدهی مناسب (سرقت علمی از خود یا بازیافت متن) نیز میشود. پژوهشنامه حقوق اسلامی با قاطعیت کامل با سرقت علمی برخورد مینماید. تمامی مقالات واصله از طریق سامانههای مشابهتیاب بررسی میشوند و احراز سرقت علمی در هر مرحله، موجب رد فوری مقاله یا سلب اعتبار رسمی از آن پس از چاپ خواهد شد. نشریه حق اطلاعرسانی موضوع به مؤسسه متبوع نویسندگان خاطی را برای خود محفوظ میدارد.
- اگرچه نویسندگان حق دارند با ارائه دلایل معتبر و موجه، درخواست بازپسگیری (انصراف از پردازش) مقاله خود را ثبت کنند، اما نشریه قویاً تأکید میکند که بازپسگیری مقاله بهمنظور ارسال آن به نشریهای با رتبه بالاتر، بهانهجویی به دلیل طولانی شدن فرآیند داوری، یا هرگونه سوءاستفاده دیگر از سیستم ارزیابی، رفتاری غیراخلاقی محسوب میشود. چنین درخواستهای غیرموجهی منجر به اتلاف قابلتوجه زمان و منابع دبیران، داوران و ناشر میگردد.
- همسو با استانداردهای بینالمللی نشر، نشریه درخواستهای بازپسگیری را بر اساس وضعیت مقاله به شرح زیر بررسی میکند:
- مرحله پیش از داوری: درخواستهای بازپسگیری ثبتشده پیش از ورود مقاله به فرآیند داوری همتا، مشروط بر ارائه دلیل موجه، معمولاً بدون سختگیری پذیرفته میشوند.
- حین یا پس از داوری: زمانی که مقاله در جریان داوری قرار گرفت یا برای چاپ پذیرفته شد، درخواستهای بازپسگیری بهشدت محدود شده و حسب مورد بررسی میشوند. این درخواستها تنها بنا به دلایل قانعکننده علمی یا اخلاقی (مانند کشف خطاهای عمده در دادهها) مجاز خواهند بود.
- فرایند ثبت درخواست بازپسگیری: برای ثبت درخواست در هر مرحله، گردش کار زیر باید دقیقاً رعایت شود:
- درخواست اولیه: نویسنده مسئول باید فرآیند بازپسگیری را مستقیماً از طریق کارتابل نویسنده مسئول در سامانه نشریه آغاز کرده و توضیحات کامل و دقیقی برای درخواست خود ارائه دهد.
- ارزیابی: سردبیر دلایل ارائهشده را بررسی خواهد کرد.
- موافقت تمامی نویسندگان: در صورت موافقت سردبیر با دلایل ارائهشده، یک «فرم رسمی بازپسگیری مقاله» صادر میشود. برای ادامه روند، این فرم باید توسط تمامی نویسندگان امضا شود تا موافقت قطعی همه آنها تضمین شده و سپس به نشریه عودت داده شود.
- تأیید نهایی: مقاله تنها پس از راستیآزمایی فرم امضاشده و صدور تأییدیه کتبی از سوی دفتر تحریریه، رسماً بازپسگرفتهشده تلقی خواهد شد.
- ملاحظات بازپسگیری: نشریه هیچگونه جریمه مالی (مانند هزینه انصراف) اعمال نمیکند و در راستای دستورالعملهای COPE، هیچگونه «لیست سیاه» رسمی نیز تشکیل نمیدهد. معذلک، به منظور صیانت از یکپارچگی، عدالت و کارایی فرآیند داوری همتا، ممکن است درخواستهای مکرر یا غیرموجهِ بازپسگیری در تصمیمگیریهای آینده سردبیر لحاظ شوند.
- اعتراض به رویه عمومی نشریه: چنانچه پژوهشگران ارجمند به هر یک از جنبههای انتشار، رویهها، فرآیندها یا خدمات اجرایی نشریه اعتراضی داشته باشند، میتوانند مراتب را به رایانامه نشریه [ilr@isu.ac.ir] ارسال نمایند. نشریه متعهد است وصول ایمیلهای ارسالی به این آدرس را ظرف مدت پنج روز کاری اعلام نماید. این شکایات بر اساس دستورالعملهای COPE توسط سردبیر بررسی خواهد شد. با این همه، بهمنظور پرهیز از هرگونه تضاد منافع در این فرایند - اعم از واقعی یا ظاهری - چنانچه شکایتی علیه شخص سردبیر مطرح شود، فرایند بررسی کاملاً مستقل از او انجام خواهد شد و مدیرمسئول نشریه بهعنوان یک طرف ثالث بیطرف، مستقیماً آن را تمشیت خواهد کرد. ما تلاش میکنیم مسائل را در سریعترین زمان ممکن (ایدهآل: ظرف شش هفته) حلوفصل کنیم؛ با این حال، بسته به ماهیت شکایت، دسترسی به دادهها، تعداد افراد درگیر و نیاز به استعلام از نهادهای خارجی، ممکن است این زمان طولانیتر شود. نتیجه بررسی کتباً به اطلاع شاکی خواهد رسید. به منظور طی شدن روند قانونی و بررسی بدون پیشداوری، از شاکیان محترم تقاضا میشود تا پیش از نتیجهگیری نهایی، از اظهارنظر علنی در خصوص پرونده خودداری نمایند.
- اعتراض به مقالات منتشره: پس از وصول اعتراض مستند در خصوص اصالت یا مبانی علمی مقالات منتشرشده به رایانامه نشریه، موضوع جهت بررسی ماهوی به سردبیر ارجاع داده میشود. سردبیر پس از ارزیابی اولیه، موضوع را با نویسنده مسئول و در صورت لزوم با اعضای هیأت تحریریه در میان گذاشته و تصمیم قطعی منحصراً توسط سردبیر و منطبق بر فلوچارتهای COPE اتخاذ و ابلاغ خواهد شد.
- اعتراض به داوری مقالات (فرآیند تجدیدنظر): سردبیر اختیار کامل دارد مقالاتی را که فاقد استانداردهای علمی، شکلی یا خارج از قلمرو موضوعی نشریه تشخیص میدهد، در مرحله ارزیابی اولیه (Desk Reject) رد نماید؛ این قبیل تصمیمات سردبیر قطعی بوده و مشمول فرآیند اعتراض و تجدیدنظر نخواهد بود. چنانچه مقالهای پس از طی فرآیند داوری رد شده باشد و نویسندگان بر این پندار باشند که تصمیم اتخاذشده ناشی از خطای ماهوی یا سوءبرداشت علمی بوده است، میتوانند ظرف مدت مشخص با ارسال دفاعیه مستند، علمی و بندبهبند به سردبیر، تقاضای تجدیدنظر نمایند. سردبیر پس از بازبینی نظرات داوران و مستندات ارائهشده توسط نویسندگان - و در صورت اقتضا با استعلام از داور یا اعضای هیأت تحریریه - تصمیم نهایی و قطعی را اتخاذ خواهد کرد.
- اعتراض به اقدامات اصلاحی پس از انتشار: در صورتی که گزارش یا ادعایی پیرامون تخلف در یک مقاله منتشرشده واصل گردد، سردبیر بر پایه راهنماهای منتشرشده توسط کمیته اخلاق نشر (COPE) و پس از مشورت با اعضای هیأت تحریریه، در خصوص لزوم انتشار اصلاحیه، پوزشنامه یا سلب اعتبار تصمیمگیری خواهد کرد. نشریه به منظور صیانت از سلامت و صحت سوابق علمی، حق اجرای هرگونه اقدام اصلاحی مقتضی را برای خود محفوظ میدارد.
