پژوهش‌نامه حقوق اسلامی

پژوهش‌نامه حقوق اسلامی

ضرورت تحدید حق تجدیدنظرخواهی دادستان در تسلیم به رأی شدن محکومان کیفری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق قضایی، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران.
2 استاد، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق قضایی، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران.
چکیده
تسلیم به رأی شدن، یکی از رایج‌ترین معاذیر قانونی تخفیف مجازات است. محکومان کیفری با اسقاط حق اعتراض یا استرداد درخواست تجدیدنظرخواهی نسبت به کلیه محکومیت‌های تعزیری تا پیش از قطعیت حکم، مشروط به عدم‌ اقدام دادستان یا حسب‌ مورد شاکی خصوصی، شایسته بهره‌مندی از این نهاد ارفاقی هستند. علی‌رغم ظاهر روان ماده‌ ۴۴۲ قانون آیین دادرسی کیفری، زوایای پنهان و پیچیده‌ای در تسلیم به رأی شدن وجود دارد. گواه این ادعا، صدور چهار رأی وحدت رویه در این زمینه است که‌ نشان از اهمیت و جایگاه ویژه این مفهوم «سهل و ممتنع» در نظام آیینی ما دارد. در این مقوله، یکی از چالش‌های اساسی، نحوه عملکرد دادستان است. موضوعی که به‌ لحاظ اجمال قانون و سکوت دکترین، بیش از آن که تابع ضوابط حقوقی باشد به سلیقه مقامات‌ قضایی گره خورده‌ است. سؤال اصلی مقاله آن است که رویکرد مدعی‌العموم در مواجهه با تسلیم به رأی شدن محکومان کیفری چیست؟ در این نوشتار، با روش توصیفی تحلیلی و از نوع کاربردی، یافته‌های پیش‌رو حاصل شد: (1) تعقیب مجرمین از طریق تجدیدنظرخواهی دادستان نسبت به آرای محکومیت، می‌بایست به‌صورت سنجیده و متناسب باشد و در صورت تسلیم شدن متهمان نسبت به محکومیت نخستین، می‌بایست حق اعتراض دادستان محدود گردد. (2) رویکرد افتراقی حمایت‌گرا نسبت به کودکان و نوجوانان، معارض قانون در این نهاد ارفاقی حاکم است. (3) بازنگری و اصلاح قانون در حیطه جرایم قابل‌گذشت، منافی عفت و تعزیری درجه هفت، بر مدار ممنوعیت دادستان از هرگونه دخالت نسبت به این موضوع، می‌بایست مورد تقنین واقع گردد. ماحصل جستار این است که چارچوب پژوهش‌خواهی دادستان، با وصف تمکین متهم به رأی محکومیت بدوی، باید بنا بر اصل مداخله حداقلی باشد.
واژگان کلیدی
موضوعات

عنوان مقاله English

Convicts' Acquiescence to Judgments: The Necessity of Restricting Prosecutorial Appeals in the Criminal Procedure of Iran

نویسندگان English

Vahid Dadgostar 1
Farid Mohseni 2
1 PhD Student in Criminal Law and Criminology, Faculty of Judicial Law, University of Judicial Sciences and Administrative Services, Tehran. Iran.
2 Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Judicial Law, University of Judicial Sciences and Administrative Services, Tehran. Iran.
چکیده English

 ‌Context & Objective: Acquiescence to judgment (submitting to a trial court's verdict and waiving the right to appeal in exchange for a mandatory sentence reduction) is a prevalent leniency mechanism in the Iranian criminal justice system. According to Article 442 of the Iranian Criminal Procedure Code, convicts who waive or withdraw their appeal against taʿzīr (a punishment determined at the discretion of the Islamic judge and lesser than the fixed ḥadd penalty) sentences before the judgment becomes final are entitled to mitigation, provided neither the prosecutor nor the private complainant appeals the decision. Despite the apparent simplicity of this statutory provision, its implementation reveals hidden legal complexities, as evidenced by the issuance of four precedent-setting judgments by the Supreme Court of Iran. A fundamental procedural challenge within this framework is the ambiguous role and operational conduct of the public prosecutor. Due to statutory brevity and doctrinal silence on this specific issue, prosecutorial intervention often depends on the personal preferences of judicial authorities rather than objective legal criteria. The primary purpose of this research is to define the logical boundaries of the prosecutor's right to appeal in such scenarios. Consequently, the main research question asks what the legitimate approach of the public prosecutor should be when confronting criminal convicts who submit to their initial judgments.
 ‌Method & Approach: This research employs an applied, doctrinal methodology alongside a descriptive-analytical approach to investigate the prosecutor's role in the appellate process. The study systematically interprets relevant provisions of the Iranian Criminal Procedure Code and evaluates various legal arguments, scholarly doctrines, and opposing viewpoints regarding the necessity and extent of prosecutorial appeals.
 ‌Findings: The investigation reveals three primary findings regarding the restriction of prosecutorial appeals. First, the pursuit of offenders through prosecutorial appeals against initial convictions must be measured, proportionate, and aligned with the principle of prosecutorial discretion rather than mandatory prosecution. When defendants submit to their initial convictions, the prosecutor's right to appeal should be inherently limited to serve broader strategic objectives, including the reduction of procedural stages, adherence to the principle of reasonable time in criminal proceedings, victim protection through the swift restoration of damages, the facilitation of convict rehabilitation, and the reduction of the penal population in prisons. Second, a protective, differential approach governs the leniency mechanism in the context of child and juvenile delinquency. The prosecutor is generally prohibited from appealing juvenile court judgments under the pretext of disproportionate sentencing, thereby insulating the juvenile's acquiescence to judgment from prosecutorial disruption. Third, the current legal framework necessitates substantial legislative revision concerning specific offenses. The findings emphasize that the legislature must establish an absolute prohibition on prosecutorial intervention regarding convicts' submission to judgments in forgivable crimes, taʿzīr crimes against chastity—which are subject to the Islamic criminal policy of concealment and non-investigation—and degree-seven taʿzīr offenses, where judicial leniency is inherently prioritized.
 ‌Conclusion: The legal implications of this study confirm that the overarching framework for prosecutorial appeals, in circumstances where the defendant complies with the initial trial court conviction, must be rigidly founded upon the principle of minimal intervention. While the right to a second hearing and the avoidance of judicial errors remain fundamental to fair trial standards, unchecked prosecutorial appeals undermine the efficiency and rehabilitative potential of the acquiescence mechanism. A minimalist prosecutorial approach acts as an essential procedural balance, transforming the public prosecutor from an unrestrained authority into a judicial manager who effectively harmonizes public interest with individual rights and liberties. To legally codify this minimal intervention and resolve existing judicial inconsistencies, the legislature must intervene directly. The study concludes by proposing a specific statutory amendment to Article 442 of the Criminal Procedure Code. This proposed addendum would explicitly nullify the prosecutor's right to appeal when a convict submits to the verdict in forgivable crimes, chastity offenses, degree-seven taʿzīr crimes, and all sentences issued by juvenile courts, thereby guaranteeing the procedural integrity and intended leniency of the acquiescence mechanism.

واژگان کلیدی English

Judgment of Conviction
Appeal
Acquiescence to Judgments
Public Prosecutor
Leniency Mechanism
  1. آخوندی، محمود (۱۳۹۰). آیین دادرسی کیفری (جلد 4). تهران: سازمان چاپ و انتشارات.
  2. آشوری، محمد (۱۳۸۸). آیین دادرسی کیفری (جلد 1). تهران: سمت.
  3. آشوری، محمد، اردبیلی، محمدعلی، مهدوی ثابت، محمدعلی و کونانی، سلمان (۱۳۹۷). شناخت و تعریفی مبتنی بر بینش جرم‌شناسانه از اصلاح و درمان محکومان زندانی. فصلنامه پژوهش‌های حقوقی قضایی، (۲)، صص. ۷-۵۲.
  4. آماده، غلامحسین (۱۳۹۷). دادرسی افتراقی در جرائم منافی عفت در علوم جنایی حقوقی (علی‌حسین نجفی، ابرندآبادی (زیر نظر)) (کتاب سوم).تهران: میزان.
  5. آنسل، مارک (۱۳۹۱). دفاع اجتماعی (محمد آشوری و علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، مترجمان) تهران: گنج دانش.
  6. بداشتی، روح‌الله، میرابراهیمی، سیدعلی، آقایی، جان‌احمد و قربانی، محمدعلی (۱۴۰۰). ترتیبات و آثار حاکم بر تجدیدنظر کیفری در حقوق ایران. فصلنامه فقه جزای تطبیقی، ۱ (۲)، صص. ۱05-۱17.
  7. بقایی، محمد، مالمیر، محمود و حیدری، مسعود (۱۴۰۴). درمان و بازپروری در نظام حقوقی ایران از منظر سیاست جنایی. فصلنامه فقه جزای تطبیقی، ۵ (۱)، صص. ۱۶۷-۱۸0.
  8. بکاریا، سزار (۱۳۸۹). رساله جرائم و مجازات‌ها (محمدعلی اردبیلی، مترجم). تهران: میزان.
  9. بیات، محسن و مؤذن‌زادگان، حسنعلی (۱۳۹۹). نقض حقوق دفاعی متهم در فقد تجدیدنظرخواهی؛ پژوهشی از آرای دادگاه کیفری یک. فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، ۲۵ (۸۹)، صص. ۶۳-۸۱.
  10. پورقهرمانی، بابک (۱۳۹۷). از درجه‌بندی چهارگانه جرائم تا درجه‌بندی هشت‌گانه کیفرهای تعزیری؛ آسیب‌ها و خلأها. مجله مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، ۹ (۱۶)، صص. ۳۱-۵۵.
  11. توجهی، عبدالعلی (۱۴۰۲). نهادهای ارفاقی در قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲. تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضائیه.
  12. جعفرزاده، جعفر، جعفری هرندی، محمد و فرحزادی، رحمت (۱۳۹۷). مبانی فقهی تجدیدنظرخواهی رأی قضات. فصلنامه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی، ۱۴ (۵۳)، صص. ۵۵-۶۶.
  13. جمادی، علی (۱۳۸۵). نقش دادگاه تجدیدنظر استان در تعدیل مجازات‌ها با تأکید بر کاهش مجازات حبس. مجله حقوقی دادگستری، ۷0 (۵۵)، صص. ۱۳۵-۱۵۴.
  14. حاجی ده‌آبادی، محمدعلی (۱۳۸۸). اصلاح مجرمان در سیاست جنایی تقنینی ایران. فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، ۳۹ (۳)، صص. ۸۳-۱0۴.
  15. حیدری، الهام (۱۴۰۰). مؤلفه‌های مؤثر در ارزیابی اصل مهلت معقول در دادرسی کیفری (با نگاه بر رویه قضایی دیوان اروپایی حقوق بشر). نشریه پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، ۸ (۴)، صص. ۱۴۹-۱۸۲. 
  16. حیدری، سیروس، فروغی، فضل‌الله و اعراب شیبانی، محمدرضا (۱۳۹۸). مبانی و شرایط حجیت آرای کیفری در دعاوی مدنی. نشریه دانش حقوق مدنی، ۸ (۲) ، صص. ۲۳-۴۲.
  17. خالقی، علی (۱۳۹۳). نکته‌ها در قانون آیین دادرسی کیفری. تهران: شهر دانش.
  18. خزانی، منوچهر (۱۳۷۷). فرایند کیفری (مجموعه مقالات). تهران: گنج دانش.
  19. زراعت، عباس (۱۳۹۸). بنیادهای دادرسی کیفری (جلد 2). تهران: جاودانه .
  20. زکوی، مهدی و مصطفوی، هادی (۱۴۰۲). جایگاه اصل سرعت در سیاست جنایی ایران. فصلنامه تعالی حقوق، ۲ (۲)، صص. ۲۴۳-۲۷۸.
  21. ساداتی، سیدمحمدمهدی و پرهیزگار، جواد (۱۴۰۰). نقش دادستان در کاهش تورم جمعیت کیفری. نشریه رهیافت پیشگیری، ۳ (۳) ، صص. ۱۱۹-۱۴۶.
  22. سلطانی فرد، حسین، مالمیر، محمود و عالی‌پور، حسن (۱۳۹۸). دادرسی افتراقی جرائم منافی عفت؛ از مقتضی تعقیب تا صلاحیت سازمانی. نشریه آموزه‌های حقوق کیفری، ۱۶ (۱۸)، صص. ۱۴۷-۱۶۸.
  23. سیاه‌پور، محمدرضا، بهمن‌پوری، عبدالله و صالحی، کریم (۱۴۰۳). آثار، نتایج و ایرادات درجه‌‌بندی مجازات‌های تعزیری. فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، ۲۹ (۱۰۶)، صص. ۲۱-۴۴.
  24. شجاعی، خلیل، غلامی، حسین و مؤذن‌زادگان، حسنعلی (۱۴۰۲). راهبردهای کاهش جمعیت کیفری زندان؛ مطالعه حقوق آمریکا و امکان کاربست راهبردها در نظام عدالت کیفری ایران. فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی، ۲۷ (۴) ، صص. ۹۸-۱۳۷.
  25. شجاعی، علی (۱۳۹۳). تفسیر قانون جنایی در پرتوی تفسیرشناسی و تحلیل گفتمان. تهران: دادگستر.
  26. شهسواری، سجاد، مؤذن‌زادگان، حسنعلی و رایجیان اصلی، مهرداد (۱۴۰۲). مشارکت بزه‌دیده در فرایند دادرسی؛ مبانی، چالش‌ها و راهکارها. فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، ۲۸ (۱۰۲)، صص. ۱۲۷‌-۱۶۴.
  27. شیداییان، مهدی و شیداییان، زینب (۱۳۹۷). رویکرد قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲ به جرائم منافی عفت. مجله حقوقی دادگستری، ۸۲ (۱۰۱)، صص. ۱۱۷-۱۳۹.
  28. طهماسبی، جواد (۱۳۹۶). آیین دادرسی کیفری (جلد 2). تهران: میزان.
  29. کاتوزیان، ناصر (۱۳۷۶). معمای تجدیدنظر در احکام و تعارض نیروهای اجتماعی. مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی تهران، ۳۸، صص. ۵-۱۸.
  30. کوشکی، غلامحسین (۱۳۸۷). بررسی اختیارات و وظایف دادستان در آیین دادرسی کیفری ایران و فرانسه (رساله دکتری، دانشگاه شهید بهشتی). تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
  31. لارگیه، ژان (1378). آیین دادرسی کیفری (فرانسه) (حسن کاشفی اسمعیل‌زاده، مترجم) تهران: گنج دانش.
  32. محسنی، حسن (۱۳۹۸). تبعیت امر حقوقی از رأی قطعی کیفری در افق‌های نوین حقوق کیفری (نکوداشت‌نامه استاد دکتر حسین آقایی‌نیا). تهران: میزان.
  33. محسنی، فرید و رحیمیان، رضا (۱۳۹۸). از کیفرگذاری تقنینی تا کیفرگزینی قضایی؛ مدل‌ها و معیارها با تأکید بر رویه قضایی ایران. مجله حقوقی دادگستری، ۸۳ (۱۰۷)، صص. ۵۷-۷۸.
  34. محمودی جانکی، فیروز (۱۴۰۰). حق تجدیدنظرخواهی دادستان در جرائم قابل گذشت. دوفصلنامه راه وکالت، ۱۳ (۲۶)، صص. ۱۵۲-۱۵۹.
  35. محمودی، مرتضی، بابایی، محمدعلی و حسینی، سیده‌بنی (۱۳۹۶). ارکان جرائم قابل گذشت در حقوق کیفری ایران. نشریه آموزه‌های حقوق کیفری، ۱۴ (۱۴)، صص. ۳۹-۶۴. 
  36. مطلبی، مجید، میرزاجانی، حمیدرضا، قاسمی، قاسم و نوروزی، نادر (1402). بررسی رویکرد افتراقی قانون‌گذار در تجدیدنظر از آرا؛ الزامات فقهی یا تسریع فرایند کیفری. نشریه پژوهش‌های حقوقی، ۲۱ (۵۰)، صص. ۲۷۷-۳0۳.
  37. ملایی، عزت‌الله و پورقهرمانی، بابک (۱۳۹۴). مبانی تجدیدنظرخواهی (اعتراض) در دادرسی قضایی و داوری تجاری بین‌المللی. فصلنامه حقوق ملل، ۵ (۲۰)، صص. ۲۱۱-۲۴0.
  38. مؤذن‌زادگان، حسنعلی (۱۴۰۲). دادرسی کیفری ویژه کودکان و نوجوانان. تهران: سمت.
  39. مؤذن‌زادگان، حسنعلی و ضرغام‌نژاد، سیروس (۱۳۹۱). مطالعه تطبیقی موقعیت دادستان و بی‌طرفی او نسبت به دلایل له و علیه متهم در حقوق ایران و آمریکا. فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، ۱۴ (۳۷) ، صص. ۱۴۷-۱۷0. 
  40. نیازپور، امیرحسن (۱۳۸۵). بازپروری بزهکاران در مقررات ایران. فصلنامه فقه و حقوق، ۳ (۱۱)، صص. ۱۴۵-۱۶۴.
  41. واحدی‌پور دهرایی، مرتضی، نظری‌نژاد، محمدرضا، آقایی، جان‌احمد و تقوایی، عباس (۱۴۰۳). تحلیل معیارهای تفکیک جرائم قابل گذشت و غیرقابل گذشت. دوفصلنامه پژوهش‌نامه حقوق کیفری، ۱۵ (۲)، صص. ۱۹۱-۲0۶.
  42. وطنی، امیر و نرگسیان، محمد (۱۳۹۷). جایگاه اصل رسیدگی در مدت معقول در فرایند کیفری. فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، ۲۳ (۸۴)، صص. ۲۶۳-۲۸۲. 
  43. وکیلی، مصطفی و شیخ‌الاسلامی، عباس (۱۴۰۴). مبانی جبران ضرر و زیان ناشی از جرم در نظام دادرسی ایران و انگلستان (چالش‌ها و راهکارها). دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم‌شناسی، ۲ (۳)، صص. ۳۶۳-۴۱۳.
  44. هاشمی باجگانی، سیدجعفر و مجاهد، افشین (۱۴۰۰). آثار و جهات تجدیدنظرخواهی (پژوهش‌خواهی) از منظر فقه امامیه، حقوق ایران و فرانسه. فصلنامه تمدن حقوقی، ۴ (۸۴) ، صص. ۱۴۷-۱۶۳.
  45. یزدان‌شناس، سمیرا، جانی‌پور، مجتبی و قربانی، محمدعلی (۱۴۰۱). مطالعه تطبیقی مقتضی بودن تعقیب در نظام حقوقی ایران و دادرسی کیفری بین‌المللی. مجله بین‌المللی پژوهش ملل، ۷ (۷۷)، صص. ۷-۲۹.
  46. یعقوبی، تقی و میرخلیلی، سیدمحمود (۱۳۹۶). بررسی عوامل قضایی افزایش جمعیت کیفری زندان‌ها. فصلنامه راهبرد، ۲۶ (۱)، صص. ۹۹-۱۲۸. 

  • دریافت 23 آذر 1404
  • پذیرش 21 فروردین 1405