پژوهش‌نامه حقوق اسلامی

پژوهش‌نامه حقوق اسلامی

به‌روزرسانی غرامات وارده به خریدارِ مبیع مستحقٌ‌للغیر درآمده، از زمان صدور رأی قطعی تا اجرای حکم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه میبد، میبد، ایران.
2 دانشیار، گروه حقوق، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه میبد، میبد، ایران.
چکیده
با مستحقٌ‌للغیر درآمدن مورد معامله و بطلان بیع، بنا بر آراء وحدت رویه شماره 733 و 811 هیأت‌عمومی دیوان‌عالی‌کشور، خریدار حق استرداد ثمن پرداختی و غرامات ناشی از کاهش ارزش ثمن بر اساس تورم موضوعی را خواهد داشت. با این همه، در مواردی با طولانی شدن فاصله زمانی صدور رأی قطعی تا اجرای دادنامه، غرامات خریدار به‌صورت کامل جبران نمی‌شود. از سویی بعد از صدور رأی دادگاه، اعتبار امر مختومه عدول از امر احراز شده را روا نمی‌داند و نیز رأی صادره می‌بایست اختلاف طرفین را برای همیشه خاتمه دهد؛ اما اجرای دیرهنگام آن، باعث ورود زیان‌های دیگری نیز به خریدار معامله فضولی می‌شود، به‌گونه‌ای که استرداد ثمن به‌تنهایی تکافوی زیان‌های وارده را نمی‌کند. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی، با معیار قرار دادن تورم موضوعی برای محاسبه غرامت خریدار تا زمان صدور رأی، و تورم نوعی برای بازه صدور تا اجرای آن، سعی در اصلاح خلأ پیش‌گفته داشته و به این برآیند رسیده است که برای جبران قدرت خرید خریدار، تورم نوعی یا همان شاخص تورم بانک مرکزی در مدت صدور تا اجرای حکم ملاک عمل قرار گیرد. گفتنی است که در این صورت، دادورزان اجرای احکام با دادنامه‌های غیردقیق مواجه نخواهند بود و بر قطعیت آراء محاکم افزوده خواهد شد.
واژگان کلیدی
موضوعات

عنوان مقاله English

Updating Damages Incurred by the Buyer of a Non-Owned Object of Sale from the Time of Final Judgment to Enforcement in Iranian Law

نویسندگان English

Parisa Naseri 1
Nasrollah Jafari Khosroabadi 2
1 PhD Student in Private Law, Faculty of Theology and Islamic Studies, Meybod University, Meybod, Iran.
2 Associate Professor, Department of Law, Faculty of Theology and Islamic Studies, Meybod University, Meybod, Iran.
چکیده English

 ‌Context & Objective: In Iranian legal practice, when a sale is invalidated due to the object of sale not belonging to the seller, the buyer is legally entitled to recover the paid price and receive compensation for the diminished value of the currency, based on item-specific inflation. This right has been affirmed by Uniform Judicial Decisions Nos. 733 and 811 of the General Assembly of the Supreme Court of Iran, which are binding across all courts. Nonetheless, a recurring legal issue arises when there is a significant delay between the issuance of a final judgment and the enforcement of the ruling. Such delays can result in further economic loss for the buyer, particularly in unauthorized transactions [fuḍūlī]. The legal principle of res judicata restricts revisiting judicial findings post-judgment, yet practical consequences of delayed enforcement remain unresolved. This study aims to address the research question: How can Iranian law ensure full compensation to the buyer when a final judgment is delayed in its enforcement?
 ‌Method & Approach: This research employs a doctrinal legal methodology, relying on comprehensive analysis of statutory law, authoritative judicial precedents, and scholarly interpretations within the Iranian legal system. The study particularly examines the interpretive function of item-specific versus general inflation indices in judicial remedies and investigates how these concepts can be applied in sequential stages—before and after judgment issuance—to close the compensation gap in delayed enforcement scenarios.
 ‌Findings: The study finds that while item-specific inflation is the appropriate measure for calculating loss in purchasing power up to the date of final judgment, it becomes inadequate once a ruling has been issued. For the period following the judgment until its enforcement, using the general inflation index released by the Central Bank of Iran emerges as a legally and practically viable method to ensure fair compensation. This adjustment not only upholds the economic interests of the buyer but also provides clarity and consistency for enforcement authorities, mitigating the ambiguity often associated with post-judgment compensation enforcement.
 ‌Conclusion: To maintain the effectiveness and finality of judicial rulings while safeguarding the buyer’s financial interests, Iranian courts should adopt a dual-inflation approach: apply item-specific inflation for pre-judgment losses and general inflation for the post-judgment enforcement delay. This model balances doctrinal consistency with practical fairness, enhancing both the legitimacy and enforceability of court decisions in cases involving unauthorized sales.

واژگان کلیدی English

Specific Inflation
General Inflation
Unauthorized Sale
Compensation for Damages
Enforcement of Judgments
  1. الشریف، محمدمهدی (1401). منطق حقوق. تهران: شرکت سهامی انتشار.
  2. انصاری، مهدی (1393). تحلیل اقتصادی حقوق قراردادها. تهران: جاودانه.
  3. بابایی، ایرج (1386). مبانی نظری رویکرد تحلیل اقتصادی حقوق. پژوهش حقوق و سیاست، سال 9، شماره 23، صص. 13-60.
  4. باقری، یوسف و صداقتی، سهام (1393). شاخصه‌های رأی قوی و متقن. مجله قضاوت، سال 14، شماره 79، صص. 149-180.
  5. بهمنی، محمد (1386). مروری بر شیوه‌های خاص ارزیابی خسارت قراردادی با تکیه بر مواد 75 و 76 کنوانسیون بیع بین‌المللی کالا و حقوق ایران. تحقیقات حقوقی تطبیقی ایران و بین‌الملل، دوره 1، شماره 1، صص. 39-‌82.
  6. پوراستاد، مجید و ایمانیان، اعظم (1390). مالکیت خواهان بر دعوی مدنی. نشریه تحقیقات حقوقی بین‌المللی، دوره 14، شماره 14، صص. 42-74.
  7. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1388). وسیط در ترمینولوژی حقوق. تهران: کتابخانه گنج دانش.
  8. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1396). ترمینولوژی حقوق. تهران: گنج دانش.
  9. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1401). فلسفه عمومی حقوق. تهران: گنج دانش.
  10. جعفری، نصرالله و ناصری، پریسا (1403). ارزش روز مبیع در ترازوی سنجش غرامات خریدار و قاعده‌مندسازی رأی وحدت رویه شماره 811. مطالعات حقوقی، دوره 16، شماره 3، صص. 193-218. doi: 10.22099/jls.2023.47386.4953
  11. جعفری‌تبار، حسن (1401). منطق حیرانی در باب استدلال حقوقی. تهران: نشر نو.
  12. خدابخشی، عبدالله (1389). الغاصب یؤخذ باشق‌الاحوال. فقه اهل‌بیت، دوره 16، شماره 61، صص. 107-136.
  13. خدابخشی، عبدالله (1401). فلسفه حقوق (جلد 2). تهران: شرکت سهامی انتشار.
  14. ریاضی، علی‌اکبر (1400). فن وکالت (محمدحسین زاهدین لبّاف، مترجم). تهران: شهر دانش.
  15. شمس، عبدالله (1401 الف). اجرای احکام مدنی (جلدهای 1 و 2). تهران: دراک.
  16. شمس، عبدالله (1401ب). آیین دادرسی مدنی (جلدهای 1 و 2). تهران: دراک.
  17. صادقیان، مهدیه، ضیاءالاسلامی، علی و صادقی‌راد، مهدی (1403). تحلیل انتقادی مبانی رأی وحدت رویه 811 هیئت عمومی دیوان عالی کشور. فصلنامه تحقیقات حقوقی، دوره 27، شماره 3، صص. 256-274. doi: 10.48308/jlr.2024.229734.2379
  18. عابدیان، میرحسین، اسدزاده، مجتبی و فیروزمند، علی (1392). در تکاپوی عدالت. تهران: میزان.
  19. غمامی، محمدمهدی (1398). تحول نظام قضایی با تأکید بر کارآمدی فرایند صدور آرای قضایی. فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، دوره 24، شماره 85، صص. 29-54.
  20. کاتوزیان، ناصر (1392). اعتبار امر قضاوت‌شده در دعوی مدنی. تهران: میزان.
  21. کاتوزیان، ناصر (1399). مسئولیت مدنی (جلد 1). تهران: گنج دانش.
  22. کاتوزیان، ناصر (1400). فلسفه حقوق (جلد 2). تهران: گنج دانش.
  23. کاتوزیان، ناصر (1401). فلسفه حقوق (جلدهای 1 و 3). تهران: گنج دانش.
  24. کریمی، عباس و جواهرکلام، محمدهادی (1399). تحلیل رأی وحدت رویه شماره 733 هیئت عمومی دیوان عالی کشور با تأکید بر ماهیت پول و تمایز کاهش ارزش پول، خسارت تأخیر تأدیه و خسارت ناشی از افزایش قیمت‌ها. دوفصلنامه دانشنامه حقوق اقتصادی، دوره 27، شماره 17، صص. 1-24. doi: 10.22067/lowecon.2021.47236.0
  25. گلباغی ماسوله، علی جبار (1399). درآمدی بر عرف. قم: مؤسسه بوستان کتاب.
  26. محسنی، حسن و میرشکاری، عباس (1394). مطالبه‌ زیان دیرکرد پرداخت دین ناشی از ضمان قهری. فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، دوره 46، شماره 1، صص. 139-151. doi: 10.22059/jlq.2016.57528
  27. محقق داماد، سیدمصطفی (1394). قواعد فقه، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
  28. موسوی، سیدعباس (1402). مهارت‌های دادرسی. تهران: گنج دانش.
  29. میرزانژاد جویباری، اکبر و خشنودی، رضا (1400). خسارت تأخیر تأدیه در رویه قضایی با مطالعه تطبیقی حقوق فرانسه. تهران: پژوهشگاه قوه قضائیه.
  30. میرشکاری، عباس و حسینی، فاطمه‌سادات (1399). امکان‌سنجی مطالبه قیمت افزایش‌یافته مبیع از بایع فضولی با توجه به رویه قضایی. دوفصلنامه حقوق قراردادها و فناوری‌های نوین، دوره 1، شماره 1، صص. 221-255. doi: 10.22133/clj.2020.236829.1002
  31. نهرینی، فریدون (1401). ایستایی اجرای حکم دادگاه، تهران: گنج دانش.

  • دریافت 23 بهمن 1403
  • پذیرش 26 فروردین 1404